Ervaring- en lichaamsgerichte therapie

Wat houdt Ervaring- en lichaamsgerichte in het algemeen in?

Ervaring- en lichaamsgerichte is een verzamelbegrip voor een heel scala aan behandelmethoden, die allen gemeen hebben dat zij zich richten op heelwording en ontwikkeling van het innerlijk, van de “ziel” van de mens. De verstoringen in de ziel, die heelwording en ontwikkeling remmen of blokkeren, kunnen merkbaar worden aan de lichte, meer algemeen gangbare klachten, zoals depressiviteit, overspanning, prikkelbaarheid, angstgevoelens of minderwaardigheidsgevoelens, of aan de ernstiger vormen van psychische klachten, zoals psychose, fobieën, persoonlijkheidsstoornissen, schizofrenie e.d.

De grens tussen deze twee gebieden zou je kunnen trekken bij het nog redelijk “normaal” kunnen functioneren, met een redelijk besef van de werkelijkheid. Wanneer iemand niet meer normaal functioneert en de werkelijkheid niet meer kan onderscheiden van de fantasie, dan noemen we de problematiek “psychiatrisch”, d.w.z. dat voor diagnostiek, behandeling en medicatie een psychiater ingeschakeld wordt en dat er mogelijk een opname nodig is. Tot die grens noemen we al onze psychische problemen - wanneer ze althans niet gewoon bij het leven horen of voortkomen uit een lichamelijke ziekte - “neurotisch”.

Elk mens heeft neurotische trekken. Iedereen is op zijn of haar eigen unieke wijze - in meer of mindere mate - “neurotisch”. Dat is geen schande, dat is in de huidige tijd en maatschappelijke verhoudingen niet meer dan normaal. Wanneer je bang bent voor conflicten, of je schaamt voor jezelf, of je voelt je minder waard dan anderen, of je kunt niet gelukkig worden met je partner, of je hebt steeds terugkerende negatieve gedachten, of je kunt niet genieten van het leven, of je weet eigenlijk niet wie je bent en waar je met je leven heen wil, of je denkt dat iedereen kan zien hoe je je voelt, of je wilt eigenlijk je bed niet meer uit, dan heten dat allemaal “neurotische” klachten. Kleine waanideeën over je eigen werkelijkheid en die van de wereld om je heen en de anderen. overblijfselen vaak van opvoeding en gebeurtenissen uit het verleden, die je nog wel in staat stellen om normaal te functioneren, maar waar je behoorlijk last van kan hebben en je ongelukkig door kan voelen. Je hoeft er niet voor te worden opgenomen of naar de psychiater, maar zonder hulp blijven ze vaak een leven lang dagelijks, of op gezette tijden terugkomen.

Voor al dergelijke klachten bestaat er de ambulante (d.w.z. niet in een inrichting) geestelijke gezondheidszorg en de therapie heet Ervaring- en lichaamsgerichte. Het beoogt een veranderingsproces op gang te brengen waarmee de klachten verminderen, verdwijnen of hanteerbaar worden, het zelfgevoel en de relatie met de omgeving verbeteren en waarmee de verdere persoonlijke ontwikkeling weer op gang komt.

Zoals ik hierboven al even aangaf, is niet al het psychisch lijden neurotisch. Een bepaalde mate van pijn en lijden hoort bij het leven. Als je je een periode rot voelt omdat je een dierbare naaste ben kwijtgeraakt, of je ben ontslagen en je moet je heroriënteren op je levensloop, of je kinderen gaan het huis uit en je weet opeens niet meer hoe nu verder, of je bent jong en je hebt moeite met de overgang naar zelfstandigheid of je hebt een lichamelijke ziekte die je functioneren belemmert, of je komt in de z.g. midlife crisis, dan kun je een periode ongelukkig zijn, zonder neurotisch te zijn. Pas wanneer dat normale lijden, dat bij het leven hoort, niet na verloop van tijd vanzelf overgaat en je weer onbelast en onbezorgd verder kan met je leven, dan kan het wel neurotisch worden. Voor dergelijke levensproblemen kan een periode ondersteuning van een psychotherapeut prima werken, zonder dat er gelijk sprake is van een diepgaande psychotherapeutische behandeling.

Verschillende vormen van Ervaring- en lichaamsgerichte

Er zijn veel verschillende psychotherapeutische behandelmethoden en even zoveel visies op ontwikkeling en genezing. Er wordt gewerkt met gesprekken, met rollenspel, met interactie in groepen, met analyse, met dromen, met hypnose, met aanraking, met ademhaling, met oefeningen, met kunstzinnige middelen etc. etc. Er zijn globaal zeven groepen van psychotherapieën te onderscheiden:

• Psychoanalytische therapieën
  (o.a. individuele psychoanalyse, psychoanalytische groepstherapie)
• Gedragstherapieën
  Ervaringsgerichte therapieën (o.a. hypnotherapie, psychosynthese, The work van Byron Katy, Gestalttherapie, rationeel-emotieve therapie, systemische therapie)
• Lichaamsgerichte therapieën (o.a. haptotherapie, postural integration, psycho-motore therapie, reichiaanse therapie, bio-dynamische therapie, bio-energetische analyse, rebalancing)
• Relatie- en gezinstherapieën (o.a. systheem-theoretische therapie, ervaringsgerichte relatietherapie, gedragsgerichte relatietherapie)
• Kinder- en jeugdpsychotherapieën.
• Integratieve psychotherapieën (vormen van therapie waarbij verschillende methoden en technieken worden gecombineerd)

De indicatie en de keuze voor de één of andere vorm is afhankelijk van individuele voorkeur, aard van de motivatie, de klachten en de doelen en van persoonlijke karakterologische factoren. Men kan hierover met een bij voorkeur objectief deskundige (b.v. huisarts, een therapeut of ervaringsdeskundige kennissen of vrienden) overleggen.

Mijn stijl van werken reken ik tot de integratieve therapie. Ik noem mijzelf meestal lichaamsgericht Ervaring- en lichaamsgerichte therapeut, omdat ik gespecialiseerd ben in een aantal lichaamgerichte methoden, die ik integreer met andere technieken. Het is echter niet zo dat ik daarom altijd lichaamsgericht werk. De keuze van technieken hangt af van de individuele cliënt.

Wat is ervaring- en lichaamsgerichte therapie?

Ervaringsgerichte therapieën (o.a. hypnotherapie, psychosynthese, rogeriaanse therapie, Gestalttherapie, rationeel-emotieve therapie, Speyer-therapie) gaan uit van de educatieve en curatieve werking van voelen, ervaren, doen, naast die van de cognitieve functies van begrijpen, herinneren, denken. Men kan in dit verband denken aan de in de volksmond voorkomende gezegden van “al doende leert men” en “wie niet horen wil moet voelen”. Vaak zullen therapeuten die ermee werken menen dat ‘ervaren’ een sterkere helende werking heeft dan ‘begrijpen’. Dat betekent echter niet dat er in ervaringsgerichte therapie geen begrip, inzicht en relativering tot stand komt, of dat er in het geheel niet ‘gepraat’ wordt. Veel hedendaagse therapeuten werken met verschillende methoden en technieken, omdat men meer en meer tot de constatering komt dat verschillende menstypen en klachtenbeelden vragen om verschillende stijlen van therapie.

Bij lichaamsgerichte Ervaring- en lichaamsgerichte wordt op de eerste plaats gezocht naar de lichamelijke basisstruktuur, waarmee we gevoels- en gedachtenpatronen in stand houden. Die lichamelijke basisstruktuur is te vinden in o.a. onbewuste spierspanning, houdingsafwijkingen, ademhalings- en bewegingspatronen en meer verborgen functionele stoornissen van het zenuwgestel die van invloed zijn op het emotionele en energetisch functioneren. Omdat in lichaamsgerichte Ervaring- en lichaamsgerichte uitgegaan wordt van de functionele eenheid van lichaam en ziel (psyche), zou je kunnen zeggen dat in feite alle klachten zowel psychosomatisch als “somatopsychisch” zijn, in die zin dat er altijd een wisselwerking plaatsvindt tussen het lichaam en de ziel en dat de klacht dus zowel een lichamelijk als een psychisch aspect heeft.

In de struktuur van ons lichaam is de fysieke neerslag terug te vinden van onze erfelijkheid, onze opvoeding en ons milieu. Door ons lichaam te gaan (her-)ontdekken kunnen we onszelf heel grondig en diepgaand leren kennen. Door ons lichaam te beïnvloeden door ademhaling, oefening, massage en beweging, kunnen onbewuste energieën, emoties en mogelijkheden vrij komen en ten dienste komen van verdere bewustwording en ontwikkeling. Chronische lichamelijke of psychische klachten kunnen doorbroken worden en eindelijk “hun verhaal” gaan vertellen. Oud en verdrongen zeer kan verwerkt gaan worden en lang opgekropte woede of verdriet kan “thuis worden gebracht” daar waar ze oorspronkelijk zijn ontstaan.
In lichaamsgerichte therapie komen vaak oude vastzittende gevoelens uit de kindertijd vrij en de therapeut helpt om de geschikte lichamelijke en emotionele expressie en verwerking te vinden. Daarna komt er ruimte en energie vrij voor nieuwe gevoelens en ideeën. Of liever gezegd, je oorspronkelijke vrije, levendige en nieuwsgierige natuur ( we spreken in dit verband ook wel van de oorspronkelijke energie van het kind in je ) komt weer tot je beschikking voor je huidige leven en interesses.

Onze wil, levenszin en levensstroom zijn vaak geblokkeerd, niet omdat we lui zijn en een schop onder onze kont nodig zouden hebben, maar omdat we onbewust ergens terecht vasthouden aan wat nog niet af is en nog aandacht nodig heeft en wat, voordat het losgelaten kan worden, eerst nog gehoord, begrepen en erkend wil worden. We blijven niet voor niets aan het verleden vasthouden. Terwijl we bewust steeds onszelf zitten op te jutten om nou eens op te schieten en aan te pakken en niet bij de pakken neer te gaan zitten etc., weet ons onbewuste dat er eerst nog het één of ander recht gezet moet worden voordat we weer zin krijgen in de toekomst.

Ons lichaam geeft ons steeds aan wie we zijn, wat we allemaal hebben meegemaakt, waar we nog mee zitten en wat aandacht nodig heeft. Wanneer we middels therapie willen veranderen, dan is ons lichaam een weliswaar vaak confronterend, maar daarmee ook zeer betrouwbaar uitgangspunt en tegelijk een concreet en toetsbaar criterium voor verbetering. Het veranderingsproces beoogt in het algemeen een toegenomen innerlijke rust, een positiever zelfbeeld, een realistischer beeld van de anderen en de wereld en een duidelijker besef van identiteit en doel in het leven. Bij lichaamsgerichte Ervaring- en lichaamsgerichte moeten deze innerlijke veranderingen tot in lichaamshouding, energieniveau, gezondheid en uitstraling voelbaar en zichtbaar worden.

Methoden en technieken

• Focussing. Dit is de gerichte concentratie op het lichaam als geheel of met delen ervan. Hiermee kan het lichaamsbewustzijn versterkt worden, hetgeen nodig is om het verhaal en de gevoelens te leren kennen die erin verborgen zitten. Het is a.h.w. een zelfdiagnose.
• Body-reading. Dit is vergelijkbaar met focussing, met dit verschil dat de therapeut “van buiten af” waarnemend en spiegelend meedoet aan de beeldvorming van de lichamelijke struktuur. Focussing en body-reading vormen het uitgangspunt voor de therapie als geheel en vaak ook aan het begin van elke sessie.
• Bio-energetica. Dit is een systheem van houdingen en bewegingen die tot doel hebben de beblokkeerde energie in het lichaam in beweging te brengen. De geblokkeerde energie kan op een gerichte en veilige manier vrijkomen, waarmee diepere ontspanning en verwerking mogelijk worden. Bio-energetica heeft uiteindelijk tot doel om goed geaard, met twee benen op de grond en met een levendig lichaam in het hier en nu te kunnen leven.
• The Work van Byron Katy. Dit is een methodiek waarmee men onderzoekt of de gedachten in ons hoofd en waar het lichaam naar luistert, waar zijn.
• Systemische therapie. Verborgen dynamiek in families kan de oorzaak zijn van problemen van fysieke of psychische aard. Oude verstrikkingen kunen worden geheeld.
• Reichiaanse therapie. Deze werkwijze houdt in dat de cliënt veelal op matras ligt en door de therapeut met behulp van lichte stimulatie op verschillende delen van het lichaam in combinatie met ademtechniek tot spontane beweging, (b.v. trilling, schokjes, ongecontroleerde beweging) wordt gebracht. Het is een subtiel proces van energetische op- en ontlading, waarbij vaak oude, uit de vroegste kindertijd stammende gevoelens en beelden vrij komen en geïntegreerd kunnen worden.
• Postural Integration. Dit een systhematisch veranderingsproces van de lichaamshouding, de energiehuishouding en de balans (de “grounding”) d.m.v. bindweefselmassage. Ook deze werkwijze brengt een psychotherapeutisch proces op gang van bewustwording en integratie van onbewuste biografische facetten van de persoonlijkheid.
• Rebirthing. Dit is een techniek die met behup van verbonden ademhaling een regressief (d.i. herbeleving van vroegere ervaringen) proces op gang brengt. Verbonden ademhaling geeft, mits goed begeleid, een meestal niet onaangename, lichte vorm van gecontroleerde hyperventilatie. Meestal liggend op een matras en onder begeleiding van de therapeut maakt deze hyperventilatie het mogelijk om geheel nieuwe zowel als oude verdrongen gevoelens en belevingen te ervaren, die een verrijking kunnen zijn van de zelfkennis en een letterlijke verademing van het beperkte of negatieve zelfbeeld.
• Bonding. Bonding betekent hechten, vasthouden en vastgehouden worden. Het refereert aan het oorspronkelijke innige lichamelijke contact tussen moeder en kind. In een therapeutische context kan het vastgehouden worden door de therapeut gedurende langere tijd verwerking en integratie geven van hele vroege gevoelens van gemis en liefde en diepe ontspanning geven.
• Gestalt. (een aanvullende, niet specifiek lichaamsgerichte techniek)Vaak komt het voor dat de therapeut uitnodigt tot een drama-achtige identificatie met een bepaald deel van het lichaam, of met een innerlijke “deelpersoonlijkheid”, of met een belangrijk persoon uit je leven nu of van vroeger. Met die ander kan dan in rolwisselingen een dialoog ontstaan die duidelijkheid kan verschaffen over de relatie die je ermee hebt en welk belangen er meespelen in het relatiepatroon.
• Visualisatie. (eveneens een aanvullende, niet specifiek lichaamsgerichte techniek) Onder visualiseren wordt verstaan het concreet of abstract fantaseren of voor de geest halen van beelden uit het nu of van vroeger. Beelden werken vaak veel krachtiger dan woorden. Een gedachte zijn we zo weer kwijt; beelden daarentegen vergeten we vaak ons leven lang niet meer.
• Gesprek. Het spreekt vanzelf dat we steeds in gesprek blijven over hoe het proces verloopt, over recente ontwikkelingen en over de wijze van werken. Soms is het nodig om een sessie grotendeels te wijden aan een gesprek om b.v. aktuele ervaringen in je leven of in de therapie te kunnen plaatsen en de belang ervan te kunnen beoordelen.
• Schrijven. Je wordt gevraagd van elke sessie thuis een verslagje te schrijven, waarin je in je eigen woorden je ervaringen uit de sessie weergeeft. Dit verslag is niet alleen voor jezelf maar wordt ook voor de volgende sessie opgestuurd naar de therapeut, zodat die zich beter kan voorbereiden op de volgende sessie. Daarnaast kun je gerichte vragen meekrijgen uit de sessies, waarover je kan schrijven in een eigen journaal. Soms kan het ook zinvol zijn om een chronologische biografie te schrijven, van je geboorte tot het heden.
• Oefeningen thuis. Afhankelijk van de persoon en de doelstelling kunnen thuis oefeningen gedaan worden. Naast lichamelijke oefeningen kun je denken aan psychische oefeningen, sociale oefeningen, meditatieve oefeningen of ontspanningsoefeningen.

(Naar: bron: praktijkinformatie Hans Peter King, Training & Development)